بنيادى آن تأثير ندارد . و به گفتهء فيلسوف شهيد مطهّرى : « مسائل عمدهء فلسفه كه ستون فقرات آن به شمار مىرود ، از نوع مسائل فلسفى خالص است . و فقط قسمتى از مسائل فرعى باب علّت و معلول ، و قسمتى از مباحث قوّه و فعل و حركت ، و بعضى قسمتهاى فرعى ديگر است كه متّكى به نظريّه‌هاى علمى مىباشد . و در حقيقت مسائلى كه مربوط به شناختن جهان هستى از جنبهء كلّى و عمومى است مثل مسائل وجود و عدم ، ضرورت و امكان ، وحدت و كثرت ، علّت و معلول ، متناهى و نامتناهى و غيره ، جنبهء فلسفى خالصى دارد . » « 1 » از اينجا مىتوان به ناآزمودگى سخن كسانى كه سرنوشت مسائل فلسفى را به دست آراء و فرضيّه‌هاى علوم طبيعى داده و تطوّر معرفتهاى علمى را مايهء تطوّر مسائل فلسفى مىدانند پى برد . اينان در حقيقت فلسفهء اولى را به درستى نشناخته و آن را با فلسفهء علمى درآميخته‌اند . و ما دراين‌باره در جاى ديگر سخن گفته‌ايم . » « 2 » و « 3 » ابيات حكيم كمپانى در خيريّت مبدأ و عالم امر و شرّيّت امور عدميّه آية الله حكيم فقيه محقّق شيخ محمّد حسين اصفهانى كمپانى ( قدّه ) در بابت خيريّت ذات و خيريّت افعال ، و عدميّت شرور و انحصارشان به عالم خَلق نه عالم امر ، اين‌طور سروده است وَ الْمَبْدَأُ الْكامِلُ خَيْرٌ مَحْضُ * وَ حُبُّ صِرْفِ الْخَيْرِ حَتْمٌ فَرْضُ ( 1 )

--> ( 1 ) « اصول فلسفه و روش رئاليسم » ج 3 ، ص 14 ( تعليقه ) ( 2 ) مجلّهء « نور علم » دورهء سوّم ، شمارهء 11 ، مقالهء « پيوند و تمايز فلسفه و علوم تجربى از ديدگاه شهيد مطهّرى » ؛ و كتاب « إيضاح الحكمة » از همين قلم ، ج 1 ، ص 21 ، تا ص 23 ( تعليقه ) ( 3 ) مجلّهء « نور علم » دورهء پنجم ، شمارهء دوّم و سوّم : يادنامهء بيستمين سال رحلت علّامهء شعرانى ، مقالهء « نگرشى بر انديشه‌هاى فلسفى و كلامى آية الله شعرانى » از جناب دانشمند معظّم آقاى حاج شيخ على ربّانى گلپايگانى ، ص 120 و 121